Przejdź do głównej części

Zdolność upadłościowa

01 Paź 2019 6:57

Kategoria „przedsiębiorcy” jest obecnie jednym z trzech źródeł tzw. zdolności upadłościowej, którą w języku prawniczym definiuje się jako „kwalifikację prawną pewnych osób fizycznych i struktur organizacyjnych, cechę przypisaną im przez ustawę, zależną od spełnienia przez nie określonych wymagań w postaci przynależności do grupy przedsiębiorców, a także powiązaną z określonym momentem czasowym; owa cecha sprawia, że wobec tych podmiotów może zostać wszczęte postępowanie upadłościowe, jest to więc bezwzględna, dodatnia przesłanka postępowania, określana mianem zdolności upadłościowej”.

Podkreślić należy, iż w języku prawnym pojęcie „zdolność upadłościowa” w ogóle nie występuje, co wywołuje określonego rodzaju wątpliwości. Z jednej bowiem strony zdolność upadłościową porównuje się do zdolności sądowej, czyli zdolności osoby fizycznej, prawnej
(a także organizacji dopuszczonych do działania na podstawie obowiązujących przepisów) do występowania w procesie jako strona. Z drugiej jednak strony brak zdolności upadłościowej, podobnie jak brak zdolności sądowej, prowadzi do odrzucenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Od dnia 31 marca 2009  roku, zdolność upadłościową mają wszystkie osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej lub zawodowej (niemające statusu „przedsiębiorcy”). Osoby fizyczne mieszczą się w kategorii pojęciowej „konsumenta” w rozumieniu przepisu art. 221 k.c.

Za konsumenta uważa się więc osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Definicja konsumenta, którą daje się wyinterpretować z art. 221 k.c. zawiera cztery elementy. Po pierwsze, konsumentem jest wyłącznie osoba fizyczna. Po drugie osoba fizyczna musi dokonywać czynności prawnej. Po trzecie czynność ta pozostawać musi w określonej relacji
z rolą społeczną tej osoby. Po czwarte adresatem oświadczenia woli konsumenta musi być przedsiębiorca. Ustawodawca zróżnicował więc sytuację prawną dwóch kategorii podmiotów obrotu cywilnoprawnego tj. konsumentów i przedsiębiorców. W istocie jednak nie trudno nie zauważyć, iż znacznie silniejsza jest zarówno pozycja ekonomiczna, społeczna i organizacyjna, przedsiębiorcy. Dlatego też ustawodawca postanowił zapewnić konsumentowi równorzędność w relacjach z przedsiębiorcą.

Z drugiej jednak strony istnieją aktualnie poglądy iż zdolność upadłościowa, czyli zdolność do postawienia w stan upadłości, stanowi odrębną (niezależną) od zdolności sądowej kategorię prawną. Biorąc pod uwagę to stanowisko należy zauważyć, iż zdolność upadłościowa została utworzona na potrzeby wyłącznie określonego postępowania i już przez to wyraża ona wyłącznie jego specyfikę oraz właściwości. Zakres zastosowania zdolności upadłościowej wyznacza więc samo postępowanie upadłościowe i tylko w jego ramach znajduje zdolność ta zastosowanie. W odniesieniu do zdolności upadłościowej mamy więc do czynienia z innymi, aniżeli w przypadku zdolności sądowej zdarzeniami, które będą warunkować zarówno początek, jak i koniec tej zdolności. Możliwe jest więc np. prowadzenie postępowania upadłościowego w razie śmierci przedsiębiorcy, także i wówczas, gdy zmarł on jeszcze przed wszczęciem postępowania. Wniosek o ogłoszenie upadłości można więc zgłosić również w odniesieniu do zmarłego przedsiębiorcy i takie postępowanie wówczas może się toczyć, co jest niemożliwe w przypadku postępowania cywilnego. W tej sytuacji możemy więc mieć do czynienia z ogłoszeniem upadłości osoby zmarłej. Przyjęcie tej konstrukcji pozwala mówić  o posiadaniu przez osobę zmarłą (a więc nieposiadającą zdolności sądowej) zdolności upadłościowej. Ma to potwierdzać odrębność zdolności upadłościowej od zdolności sądowej.

Reasumując, przez zdolność upadłościową zasadniczo rozumie się wyłącznie podmiotową zdolność danej osoby do prowadzenia w stosunku do niej postępowania
w przedmiocie ogłoszenia i prowadzenia postępowania upadłościowego na podstawie przepisów prawa upadłościowego. Zdolność tą posiadają więc wszystkie podmioty prawa, których upadłość dotyczy tj. wobec których można ogłosić upadłość zgodnie z przepisami prawa upadłościowego. W tym miejscu podkreślić należy, iż konsumenckiej zdolności upadłościowej nie posiadają jednak osoby fizyczne, które są przedsiębiorcami i to niezależnie od faktu zarejestrowania działalności we właściwym rejestrze. Zatem konsumenckiej zdolności upadłościowej nie będą posiadać również osoby fizycznie, które faktycznie prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą, jak i te osoby fizyczne, które prowadzą gospodarstwo rolne, jeśli tylko prowadzą inną – pozarolniczą działalność gospodarczą, a nadto osoby fizyczne, które są wspólnikami osobowych spółek handlowych, a które ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem (np. wspólnicy spółki jawnej, komplementariusze spółki komandytowej i spółki komandytowo akcyjnej), czy też wspólnicy spółki partnerskiej.

Tym samym podkreślić należy, iż od dnia 1 stycznia 2016  roku konsumencką zdolność upadłościową posiadają wszystkie osoby fizyczne, które faktycznie nie prowadzą działalności gospodarczej, jak i które nie są wspólnikami osobowych spółek handlowych ponoszącymi odpowiedzialność za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem lub też wspólnikami spółki partnerskiej, bez względu na treść wpisu we właściwym rejestrze (Krajowym Rejestrze Sądowym, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Istotny jest więc każdorazowo fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność tą dłużnik musi jednak w każdym wypadku udowodnić.

 

Łukasz Cieślik