Przejdź do głównej części

Zasady postępowania upadłościowego

01 Paź 2019 6:46

W przypadku osób fizycznych – przedsiębiorców oraz wspólników handlowej spółki osobowej mających zdolność upadłościową możemy wyróżnić trzy podstawowe zasady postępowania upadłościowego tj.:

1) zasadę optymalizacji;

2) zasadę zachowania przedsiębiorstwa;

3) zasadę oddłużenia.

 

Zasada optymalizacji oznacza zaspokojenie wierzycieli w jak najwyższym stopniu. Tym samym wszelkie działania, które są podejmowane w toku postępowania upadłościowego lub naprawczego mają na celu maksymalne wykorzystanie majątku upadłego dla zaspokojenia wierzycieli. Jednocześnie ustawodawca określił granice tego zaspokojenia, poprzez wprowadzenie drugiej równoważnej dyrektywy, iż postępowanie należy tak prowadzić, aby dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane, o ile tylko racjonalne względy na to pozwolą. Zauważa się więc fakt, iż ustawodawca w ten sposób podkreślił zasadę optymalizacji, który łączy zarówno potrzebę zaspokojenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu, jak funkcję społeczną postępowania, która nakazuje zachowanie przedsiębiorstwa dłużnika w całości, tak aby np. niepotrzebnie nie likwidować miejsc pracy. Zasada ta więc powinna być uwzględniana głównie przy wyborze sposobu zaspokojenia wierzycieli, czyli
w drodze postępowania obejmującego likwidację majątku upadłego albo też w drodze postępowania z możliwością zawarcia układu (istotne jest również to, iż znaczenie ma w tym wypadku także treść samego układu).

W zakresie postępowania upadłościowego wobec przedsiębiorców niebędących osobami fizycznymi podstawową rolą tej zasady jest wyznaczanie celu prowadzonego postępowania, jak i rozstrzyganie o konfliktach pomiędzy interesami wierzycieli oraz upadłego. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zasada ta daje przewagę interesom wierzycieli (co jest oczywiste, jeśli weźmie się pod uwagę przyczyny powstania prawa upadłościowego, które wywodzi się z konstrukcji zbiorowej egzekucji). Zasadniczym więc celem prawa upadłościowego będzie maksymalizacja możliwości zaspokojenia wierzycieli. W granicach wyznaczonych normami postępowanie upadłościowe powinno być prowadzone w celu możliwie jak najpełniejszego spłacenia istniejącego zadłużenia. Jednakże sama wysokość uzyskanych kwot, nie ma tu znaczenia wyłącznego, gdyż czynnikiem równie istotnym dla wierzycieli jest sam czas trwania postępowania. Zasada optymalizacji w postępowaniu upadłościowym uległa modyfikacji w odniesieniu do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, jak i tych będących wspólnikami spółek osobowych ponoszących nieograniczoną odpowiedzialność osobistą za długi danej jednostki organizacyjnej. Ustawodawca wskazuje tam jako kolejny cel postępowania umorzenie zobowiązań dłużnika.

W jeszcze większym stopniu od pierwotnej koncepcji zasady optymalizacji odbiega norma, która reguluje tą zasadę przy upadłości konsumenckiej. W odniesieniu do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, na zasadzie równorzędności potraktowano bowiem zarówno interes wierzycieli, jak i rzetelnego dłużnika. Natomiast w przypadku konsumentów dokonano całkowitego przewartościowania celu postępowania upadłościowego. Na pierwszy plan wysuwają się prawa dłużnika. Natomiast prawa wierzycieli zostały przesunięte na plan dalszy, bowiem ich prawa będą zaspokojone o ile tylko będzie to możliwe, w ramach czasowych postępowania. Priorytetem zaś stało się oddłużenie osoby fizycznej. Taki sposób regulacji sugeruje więc powstanie kolejnej zasady w prawie upadłościowym (dyrektywy), tj. udzielania wsparcia dłużnikowi przez organy postępowania. Zarówno sąd, jak i sędzia-komisarz, czy też syndyk powinni w odpowiedni sposób informować upadłego o jego sytuacji, w szczególności tak, aby uniknął on błędów, które wywołają negatywne dla niego konsekwencje w ramach postępowania. Tak ukształtowana upadłość konsumencka wyraźnie odbiega od dotychczasowego charakteru prawa upadłościowego, gdyż nabiera jednoznacznie oddłużeniowego charakteru.

Reasumując, w sytuacji osoby fizycznej – konsumenta, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odrębnym w p.u.- postępowanie upadłościowe zgodnie z zasadą optymalizacji należy prowadzić tak, aby umożliwić umorzenie zobowiązań upadłego niewykonanych
w postępowaniu upadłościowym. A dopiero jeśli jest to możliwe należy zaspokoić roszczenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu. Odpowiada to jedynie w małym zakresie art. 2 ust. 1 p.u. z którego wynika, iż postępowanie upadłościowe należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Z tego bowiem wynika, iż sprzedaż przedsiębiorstwa upadłego w postępowaniu upadłościowym jest podstawowym sposobem likwidacji masy upadłości. Przedsiębiorstwo upadłe powinno więc być sprzedane w całości, chyba że nie jest to możliwe. Oznacza to też, iż każde postępowanie upadłościowe w swoich założeniach powinno zakończyć się sprzedażą całości przedsiębiorstwa, bądź jego zorganizowanej części. Dopiero w sytuacji, w której sprzedaż będzie niemożliwa, likwidacja masy upadłości nastąpić powinna poprzez sprzedaż poszczególnych składników tej masy. Głównym więc celem postępowania upadłościowego będzie zaspokojenie wierzycieli poprzez likwidację majątku upadłego. Zachowanie przedsiębiorstwa dłużnika będzie zaś celem wyłącznie ubocznym. Dzieje się tak z uwagi na wyraźnie zapisy w ustawie dotyczące wymogów „racjonalnych względów” co do zachowania całości przedsiębiorstwa.

 

Łukasz Cieślik